10 + 1 ερωτήσεις με τον Τηλέμαχο Κώτσια

1. Η λογοτεχνία σας άλλαξε τη ζωή και την καθημερινότητά σας και αν ναι με ποιο τρόπο;

Η λογοτεχνία ήταν κάτι που με γοήτευε από τα μαθητικά μου χρόνια. Το να πεις μια ιστορία, να γράψεις ένα ποίημα, όπως αυτά που έχεις διαβάσει και σου άρεσαν. Η αγάπη για τον ωραίο είναι στάση ζωής.  Είναι η ωραία πλευρά της ζωής, όπως όλες οι τέχνες, αλλά εκείνο που ενώνει την τέχνη με την κοινωνία και τα προβλήματά της είναι ο λόγος. Ζω μέσα στην αγάπη του κολυμπάω στα νερά του. Δεν ξέρω πώς θα  ήμουν χωρίς αυτή την αγάπη. Θαύμαζα εκείνους που μιλούσαν ωραία όταν ήμουν μικρό παιδί, που ενώ ήταν σχεδόν αγράμματοι, ο λόγος του μάγευε τον κόσμο. Ακόμα σήμερα θυμάμαι κουβέντες ανθρώπων που ενώ έχουν δεκάδες χρόνια που έφυγαν από τη ζωή, τα λόγια τους ζουν ακόμα ανάμεσά μας. Θα ζουν κι αυτοί όσο θα ζούμε εμείς να τους θυμόμαστε. Αν άλλαξε η λογοτεχνία τη ζωή μου στην καθημερινότητα; Δεν νομίζω ότι έκανε κάτι περισσότερο. Δεν ασχολούμαι επαγγελματικά με τη λογοτεχνία, αν και θα το ήθελα. Απλώς ή όποια αναγνώριση με κάνει να χαίρομαι.

2. Ποιος είναι ο αγαπημένος σας συγγραφέας και ποιο το αγαπημένο σας βιβλίο;

Δεν μπορώ να σας πω για κάποιον συγγραφέα συγκεκριμένα. Είναι πολλοί. Εγώ ανήκω στους λάτρες του ρεαλισμού του Δέκατου Ένατου Αιώνα, κυρίως στα γαλλικά και ρώσικα μυθιστορήματα, αλλά και στο αμερικανικό διήγημα και σε ό,τι ωραίο έχει κυκλοφορήσει.  Λατρεύω τον Μπαλζάκ, τον Γκόγκολ, τον Μαρκ Τουέν, τον Στέφαν Τβάιγκ και πολλούς άλλους. Ενδεικτικά τους ανέφερα.

3. Τι σημαίνει ευτυχία για εσάς;

Η ευτυχία είναι κάτι το άσχετο με τη λογοτεχνία, όπως άσχετο με τα πάντα, με κάθε υλικό κυρίως, αλλά και πνευματικό πλούτο. Βέβαια, η λογοτεχνική αναγνώριση φέρνει κάποια ευτυχία, αλλά το νόημά της είναι πολύ ευρύτερο και συνδέεται με πολλές άλλες παραμέτρους. Όσο κι αν ο άνθρωπος ζει ψάχνοντάς την και αναζητώντας την,  το αίσθημα αυτό είναι πρόσκαιρο. Δεν μπορείς να είσαι διαρκώς ευτυχισμένος, όπως δεν μπορείς να γελάς όλη τη μέρα. Θα ήταν  δυστυχία. 

4. Πείτε μας λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο.

Με το τελευταίο μυθιστόρημα «Σινική Μελάνη» προσπαθώ να περιγράψω τα όρια της ανθρώπινης αντοχής στις ακραίες συνθήκες ζωής. Τα όρια μεταξύ των ηρώων και των προσκυνημένων σε ένα πολιτικό καθεστώς, μεταξύ της σταθερότητας και των ελιγμών, μεταξύ των ιδανικών και της πραγματικότητας. Μια ομάδα νεαρών από την κοινότητα Δερβιτσιάνη των Ελλήνων της Αλβανίας προσπαθεί να κάνει μερικές συμβολικές ενέργειες αντίστασης κατά του ολοκληρωτικού καθεστώτος, στη δεκαετία του ‘70 με ‘80, μέσα στα ρομαντικά τους νεανικά όνειρα για τη ζωή. Η αντιμετώπισή τους όμως από το καθεστώς ήταν εξοντωτική: φυλακίσεις, βασανιστήρια, καθείρξεις δεκαετιών, καταναγκαστική εργασία στα ορυχεία, και το κυριότερο, ψυχολογικός εξευτελισμός. Οι περιβόητες φυλακές του Σπατς, ίδιες αν μη και χειρότερες από τα Γκούλαγκ της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αποτελούν τον τόπο των γεγονότων του μυθιστορήματος. Όποιος άντεχε μπορούσε να βγει από εκεί μέσα, έστω και σακατεμένος και να συνεχίσει τη ζωή, όποιος δεν άντεχε, άφηνε τα κόκαλά του εκεί, μέσα στην ανωνυμία. 

5. Ποιος είναι ο αγαπημένος σας ήρωας από τα βιβλία σας;

Οι ήρωες για τους νέους, τότε που διάβαζα πολλά βιβλία, ήταν εκείνοι που είχαν ψυχικές, που τους θαύμαζα και ήθελα να τους μοιάσω. Τους επαναστάτες, τους αγωνιστές για μια νέα κοινωνία, που είχαν κάποιο όραμα. Ενώ σήμερα ταυτίζομαι περισσότερο με τους συνανθρώπους της καθημερινότητας. Ποτέ όμως δεν μου άρεσαν εκείνοι που δεν ξέρουν τι θέλουν από τη ζωή και από τον εαυτό τους, ή κυρίως εκείνοι που ο συγγραφέας δεν ξέρει τι θέλει απ’ αυτούς. Υπάρχουν πάρα πολλοί ήρωες όπως πάρα πολλά μυθιστορήματα. Μου αρέσουν οι σύνθετοι ήρωες και όχι οι ασπρόμαυροι. Γιατί το καλό με το κακό είναι τόσο μπλεγμένα μεταξύ τους που πολλές φορές, και ευτυχώς,  δεν ξέρεις ποιο είναι το ένα και ποιο το άλλο.  Η ζωή είναι περίπλοκη και είναι ευτυχής ένας συγγραφέας που θα καταφέρει να ανακαλύψει ορισμένες άγνωστες πτυχές της. Δεν συμμερίζομαι την ιδέα ότι έχουν ειπωθεί τα πάντα. Πιστεύω ότι αυτή τη δικαιολογία την έλεγαν και πριν από δυο χιλιάδες χρόνια. Πρέπει να ψάξει κανείς στα ανείπωτα. Μου έχουν κάνει εντύπωση τα λόγια του Φερναντό Πεσόα ότι ο συγγραφέας νομίζει ότι έγραψε κάτι που σκέφτηκε, αλλά στο τέλος εκείνο που κατάφερε να γράψει δεν είναι ακριβώς εκείνο που σκέφτηκε. Είναι δύσκολο δηλαδή να βρεις τον πάτο, την άκρη της ανθρώπινης ψυχής. 

6. Θα θέλατε κάποιο από τα βιβλία σας να γινόταν κινηματογραφική ταινία και αν ναι ποιο θα ήταν αυτό;

Βασικά θα ήθελα όλα τα βιβλία μου να γίνουν κινηματογραφικές ταινίες γιατί η γραφή μου, όπως μου λένε, έχει κάτι το κινηματογραφικό. Μου είχαν ζητήσει τη νουβέλα «Το τελευταίο καναρίνι», τη «Βροχή στο μνήμα» και είχα υπογράψει συμβόλαιο παραχώρησης, αλλά τελικά δεν έγιναν. Να δούμε τι θα γίνει τώρα με τη νουβέλα «Ταξίδι σε λάθος χώρα». Τα μεγάλα μυθιστορήματά μου, όπως το παρόν, ή και το «Στην απέναντι όχθη» μπορούν να γίνουν ταινίες, αλλά αυτά ίσως προορίζονται για υπερπαραγωγές που απαιτούν πολλά χρήματα. Ο συγγραφέας ωστόσο τελειώνει το χρέος του με την κυκλοφορία του βιβλίου. Τα υπόλοιπα είναι θέμα άλλων καλλιτεχνών.

7. Τι σημαίνει λογοτεχνική επιτυχία για εσάς;

Λογοτεχνική επιτυχία: Να με διαβάσουν εκατομμύρια άνθρωποι, με οποίονδήποτε τρόπο και σε οποιαδήποτε γλώσσα. Μέχρι τώρα έχω πετύχει μόνο μερικές λίγες χιλιάδες. 

8. Ποια είναι η πηγή έμπνευσή σας και ποιο είναι το αγαπημένο σας μέρος για να συγγράψετε ένα βιβλίο σας;

Πηγή έμπνευσης είναι η ίδια η ζωή μου που έχει περάσει ανάμεσα σε δυο χώρες πάνω στο όριό τους. Τη συγκρίνω με έναν πυκνωτή που δημιουργεί ηλεκτρικό πεδίο. Εκεί μέσα βρίσκομαι, σαν ένα ασήμαντο σωματίδιο που το προσανατολίζουν άλλες δυνάμεις. Τώρα, όσον αφορά το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο σημείο που να γράφω: στο σαλόνι, στην κουζίνα, στη βεράντα, στο εξοχικό, ακόμα και μπρούμυτα στο κρεβάτι όπως όταν ήμουν έφηβος. Μόνο στο γραφείο δεν γράφω. Εκεί απλώς πληκτρολογώ, υποχρεωτικά, ότι έχω γράψει χειρόγραφα.

9. Ποια είναι η άποψή σας για την Ελλάδα του σήμερα;

Η Ελλάδα είναι ένα χωριό της Ευρώπης και στο χέρι της είναι αν θέλει να είναι ένα λατρευτό ή ένα εγκαταλελειμμένο χωριό. Το κακό της είναι ότι όλοι οι Έλληνες είναι γνωστοί μεταξύ τους και έχουν μια έμφυτη τάση διαπλοκής. Κι έτσι αναρωτιέμαι, όπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης, αν είναι οι Έλληνες ικανοί να αυτοδιοικηθούν. Δεν είμαι και τόσο αισιόδοξος κι ελπίζω να διαψευστώ. Ως έθνος η Ελλάδα κουβαλάει ένα αβάσταχτο φορτίο πολιτισμικής κληρονομιάς, τόσο που την κουράζει. Δεν ξέρω καμία άλλη χώρα, τόσο μικρή με ένα τέτοιο τεράστιο φορτίο. Και αυτό κάνει μερικούς να παινεύονται χωρίς να αναρωτιούνται αν είναι άξιοι αυτού του πολύτιμου πλούτου. Γιατί δυστυχώς, ο πλούτος αυτός δεν σου δίνει κανένα πλεονέκτημα, αλλά και αν σου δίνει, πρέπει να ξέρεις να το εκμεταλλευτείς και όχι απλώς να το επικαλείσαι. 

10. Ποιο θα είναι το επόμενό σας συγγραφικό βήμα;

Αν το μυθιστόρημα αυτό θα τύχει καλής υποδοχής, θα συνεχίσω να γράφω με αναπτερωμένες δυνάμεις. Έχω ήδη ξεκινήσει κι ένα μέο μυθιστόρημα με θέμα την οριστικοποίηση των ελληνοαλβανικών συνόρων το 1923. Λέω να γράψω αυτά που έχω στο μυαλό μου και να σταματήσω, μα μέσα μου υπάρχει μια Λερναία  Ύδρα που ένα κεφάλι της κόβεις και δυο φυτρώνουν. Κι εγώ δεν είμαι Ηρακλής.  

+1. Μια συμβουλή/ευχή για τους αναγνώστες μας.

Δεν έχω κάποια ιδιαίτερη συμβουλή, γιατί κι εγώ ένας αναγνώστης είμαι. Αλλά ως αναγνώστης, ας πω τη δική μου συμβουλή: να μη χάνουν τον καιρό που κλέβουν από τη ζωή τους με άχρηστα διαβάσματα ψάχνοντας έναν κόκο σιτάρι μέσα στα άχυρα, αλλά να αναζητούν την ποιότητα, κάτι που να τους αρέσει. Από τους φίλους τους, στόμα με στόμα περισσότερο και λιγότερο από τις επίσημες κριτικές.