Κυριακή, 6 Μαΐου 2018

Βιβλιοπαρουσίαση: "Η κατάσκοπος" του Paulo Coelho


Το μοναδικό της έγκλημα ήταν πως υπήρξε μια γυναίκα ελεύθερη. 

Παρίσι, φυλακές Σαν Λαζάρ, 1917.Η τελευταία επιθυμία μιας γυναίκας είναι να μάθει η κόρη της την αλήθεια. Να μην πιστέψει η κόρη της κανέναν άλλο εκτός από τη μητέρα της. Πιάνει, λοιπόν, χαρτί και μολύβι για να της μιλήσει για την περιπετειώδη, θυελλώδη ζωή της. Η γυναίκα είναι η Μάτα Χάρι, η πιο γοητευτική, επιθυμητή γυναίκα της εποχής της: σκανδαλιστική χορεύτρια, που καταφέρνει πάντα να σαγηνεύσει τους πιο πλούσιους και ισχυρούς άντρες, να γίνει σύντροφος, ερωμένη και έμπιστή τους, προκαλώντας τη ζήλια και τον φθόνο των γυναικών της παρισινής αριστοκρατίας. Είναι μια γυναίκα με πολλά ονόματα. Το παρελθόν της σκοτεινό, το παρόν της πάντοτε επικίνδυνο. Αφιέρωσε τη ζωή της στην ελευθερία και ήρθε αντιμέτωπη με τις προκαταλήψεις της κοινωνίας. Και τώρα αντιμετωπίζει την ατιμωτική κατηγορία της κατασκοπείας. Η μοναδική της ενοχή όμως είναι πως διεκδίκησε την ελευθερία της. «Είμαι μια γυναίκα που γεννήθηκε σε λάθος εποχή και τίποτα δεν μπορεί να το διορθώσει αυτό. Δεν ξέρω αν το μέλλον θα με θυμάται, μα αν συμβεί κάτι τέτοιο, δε θα ήθελα ποτέ να με θεωρούν θύμα, αλλά κάποια που πορεύτηκε με θάρρος και πλήρωσε άφοβα το τίμημα γι’ αυτό».

Μάτα Χάρι ήταν το ψευδώνυμο της Ολλανδής χορεύτριας και κατασκόπου στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο Μαργαρίτας Τσέλε (Μαρχαρέτα Ζέλε αποδόθηκε σε αυτήν τη μετάφραση), η οποία γεννήθηκε το 1876 και εκτελέστηκε με την κατηγορία της κατασκοπίας το 1916, μεσούντος του πολέμου. Μετά από έναν αποτυχημένο γάμο με έναν αξιωματικό που ζούσε στην Ιάβα της Ινδονησίας, τον οποίο είχε παντρευτεί προσδοκώντας εξωτικά μέρη και συναρπαστικές στιγμές ενώ παγιδεύτηκε σε μια μονότονη και ανιαρή καθημερινότητα, επέστρεψε στην Ευρώπη, όπου άρχισε να εμφανίζεται ως χορεύτρια σε σημαντικά νυχτερινά κέντρα. Η ολλανδική της υπηκοότητα τη βοηθούσε λόγω της ουδετερότητας της χώρας της να μετακινείται ελεύθερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το 1917 συνελήφθη απο τους Γάλλους με την κατηγορία της κατασκοπίας για λογαριασμό των Γερμανών και η εκτέλεσή της ήταν απότοκο μιας, κατά πολλούς, χαλκευμένης δίκης. 

Ο Πάουλο Κοέλο, ένας από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς παγκοσμίως με βιβλία που έχουν ξεπεράσει εκατομμύρια αντιτύπων, επιστρέφει με το συναρπαστικό πορτρέτο της Μάτα Χάρι, ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα, αποτέλεσμα έρευνας που βασίστηκε σε αδημοσίευτα έγγραφα. Ο συγγραφέας αφήνεται στη ζωντάνια και την ομορφιά της πένας του και ακολουθεί το μονοπάτι της συναισθηματικής εξιστόρησης των στιγμών που σημάδεψαν τη ζωή της Μαρχαρέτα Ζέλε. Της γυναίκας, της χορεύτριας, της ερωμένης, της κατασκόπου, της μητέρας.

Το μυθιστόρημα αποτελείται από δύο διαφορετικά μέρη, τα οποία συνθέτουν το πορτρέτο της Μάτα Χάρι μέσα από δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες. Στο πρώτο μέρος, η πρωταγωνίστρια γράφει στο δικηγόρο της, σύντομα και με ειλικρίνεια, τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής της σαν μια παρακαταθήκη για την κόρη της. Αναπολεί τη ζωή της, εξηγεί πώς κατάφερε να γίνει επιφανής χορεύτρια και να διαδοθεί το όνομά της σε όλους τους κοσμικούς κύκλους και καταγράφει τη ζωή της. Φορτισμένη συναισθηματικά καθώς περιμένει να βγει η απόφαση του δικαστηρίου για το ρόλο της ως διπλή κατασκόπου στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η «γυναίκα με τα πολλά ονόματα» αφήνεται στις αναμνήσεις της, ομολογεί χωρίς φόβο τα πάθη και τις μύχιες σκέψεις της, και εξομολογείται τη δική της αλήθεια. Η Μάτα Χάρι μέσα από τα μάτια ενός χαρισματικού συγγραφέα, εξομολογείται τα λάθη της, στοχάζεται τις μοιραίες στιγμές της ζωής της μα δεν μετανιώνει που επέλεξε να ζήσει ελεύθερη.

Στο δεύτερο μέρος, ο δικηγόρος της γράφει προς εκείνη ένα γράμμα που γνωρίζει πως δεν θα το διαβάσει ποτέ, καθώς η καταδικαστική απόφαση έχει ήδη βγει, και την επόμενη μέρα η Μάτα Χάρι θα οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Όμως εκείνος θέλει να καταγράψει όλες τις ενδείξεις που ο ίδιος θεωρεί ότι αποδεικνύουν την αντίφαση των αποδεικτικών στοιχείων που επικαλέστηκαν οι μάρτυρες κατηγορίας, για να κριθούν από την Ιστορία και να διασώσουν τουλάχιστον την υπόληψη αυτής της γυναίκας, που συντάραξε την ψυχή και την καρδιά του για πάντα.
Η επιλογή του συγγραφέα να ακολουθήσει την αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, κατορθώνει να παρασύρει συναισθηματικά τον αναγνώστη, να τον φέρει πρόσωπο με πρόσωπο με αυτή την δυναμική γυναίκα και να τον αναγκάσει να δει αθέατες πλευρές της ζωής της, οι οποίες καθόρισαν για πάντα το πεπρωμένο της. Η Μάτα Χάρι επιλέγει συνειδητά, χωρίς κανένα δισταγμό, να φορέσει τα διάφορα προσωπεία που απαιτούνται για να καλύψει τις προσωπικές της ανάγκες. Γίνεται χορεύτρια, σύντροφος, ερωμένη, έμπιστη φίλη και προκαλεί με την αίσθηση ελευθερίας που την διακατέχει. Διεκδικεί τη θέση της στην κοινωνία και δεν φοβάται να ζήσει όπως εκείνη θέλει, μακριά από στερεότυπα και συμβιβασμούς.

Ο συγγραφέας λοιπόν γράφει ένα ωραίο μυθιστόρημα για τη Μάτα Χάρι, αναπαριστώντας σκηνές στις οποίες βρίσκει την ευκαιρία να γράψει αποφθέγματα της δικής του φιλοσοφίας και να καταγράψει τα γεγονότα με τη δική του πένα. Η πλοκή κυλάει αβίαστα, τα κεφάλαια και οι παράγραφοι είναι σύντομα, η Μάτα Χάρι δείχνει πώς και γιατί μετακινούνταν από τη μια χώρα στην άλλη και πώς εκμεταλλευόταν τις καταστάσεις και τους ανθρώπους για να κάνει το δικό της: να χορεύει, να τη φλερτάρουν και να έχει οικονομική άνεση. Ευκολοδιάβαστο, τεκμηριωμένο και περιγράφει με σαφήνεια τις πτυχές της ζωής της Μάτα Χάρι.

Αν μπορούσαμε να συνοψίσουμε το βιβλίο σε μία φράση της όπως λέει και ο συγγραφέας για την ηρωίδα του, όταν τη βάζει να μιλάει σε πρώτο πρόσωπο: «Γλίτωσα από εγκλήματα που είχα διαπράξει, το χειρότερο εκ των οποίων ήταν πως ήμουν μια γυναίκα χειραφετημένη και ανεξάρτητη σε έναν κόσμο που τον κυβερνούν άντρες. Με καταδίκασαν για κατασκοπεία, όταν το μόνο που κατάφερα να μάθω ποτέ στ’ αλήθεια ήταν κουτσομπολιά των σαλονιών της υψηλής κοινωνίας».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου