Σάββατο, 10 Φεβρουαρίου 2018

10 + 1 ερωτήσεις με την Ιωάννα Χρήστου


1. Η λογοτεχνία σας άλλαξε τη ζωή και τη καθημερινότητά σας και αν ναι με ποιο τρόπο;
Στα παιδικά μου χρόνια, στις ατέλειωτες ώρες του υποχρεωτικού μεσημεριανού ύπνου, στην ανία του Σαββατοκύριακου και των διακοπών, όταν ο χρόνος πλάταινε και έμοιαζε απέραντος, το βιβλίο ήταν η χαραμάδα του ονείρου και της απόδρασης: Άνοιγε τον δρόμο για άλλους κόσμους, άγνωστους, γεμάτους ενδιαφέροντα και προκλήσεις, γεμάτους περιπέτεια. Τις αγωνίες και τους τρόμους της παιδικής μου ψυχής τις κουβαλούσαν οι ήρωες των βιβλίων κι εγώ παρακολουθούσα, ανάλαφρη πια, το ταξίδι τους. Μεγαλώνοντας, η ανάγκη αναζήτησης του εξωτικού και του διαφορετικού υποχώρησε. Κέρδισε έδαφος η κοινή ανθρώπινη κατάσταση, η ομοιότητα έναντι της διαφοράς. 

2. Ποιος είναι ο αγαπημένος σας συγγραφέας και ποιο το αγαπημένο σας βιβλίο;
Οι λογοτεχνικές μου αναφορές είναι αναπόδραστα τα έργα των μεγάλων κλασικών: η Ιλιάδα, η Αντιγόνη, ο Οιδίποδας Τύραννος, ο Επιτάφιος. Από εκεί ξεχύνονται, σαν πλατιά, βουερά ποτάμια, η μυθιστορηματική παράδοση της ρώσικης σχολής, του Φ. Ντοστογιέφσκι, του Η. Έρενμπουργκ, του Μ. Μπουλγκάκωφ, το διήγημα του Μ. Γκόρκι και του Α. Παπαδιαμάντη, τα παραμύθια του Άντερσεν και τα λαϊκά παραμύθια, η λυρική ποίηση της Σαπφούς, του Αρχίλοχου, του Ανακρέοντα, του Σαίξπηρ, του Νερούντα και του Ουάιλντ, το δημοτικό τραγούδι, οι έλληνες ποιητές, ο μαγικός ρεαλισμός της Ισπανόφωνης λογοτεχνίας, του Μοράβια, του Λόρκα, του Θερβάντες και του Μαρκές, η επαναστατημένη φωνή του Μαγιακόφσκι, του Μπρεχτ, του Καμύ, του Κάφκα και του Μαλαπάρτε.  
Η επιλογή είναι ζήτημα στιγμής: Εξαρτάται κυρίως από την κατάσταση, ψυχική ή νοητική, στην οποία βρίσκεται κάθε φορά ο αναγνώστης. Αυτή καθορίζει κάθε φορά το ειδικό για εκείνον βάρος του βιβλίου. 
Αν όμως έπρεπε να διαλέξω, θα διάλεγα ίσως τον Ρασκόλνικωφ, τον κεντρικό ήρωα του Ντοστογιέφσκι στο «Έγκλημα και Τιμωρία». Έναν από τους μεγάλους, ρομαντικούς ήρωες, στο πρόσωπο του οποίου συμπυκνώνεται η σύγκρουση του ατομικού με το κοινωνικό,  τον ήρωα που τόλμησε να κρατήσει στα χέρια του τη ζυγαριά της δικαιοσύνης.

3. Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σας φόβος;
Πιο πολύ απ’ όλα με τρομάζει η αλαζονεία και η απύθμενη απληστία του ανθρώπου. Το ζήτημα δεν είναι μόνο κοινωνικο-οικονομικό-πολιτικό. Εξάλλου, το ιδεολογικό εποικοδόμημα είναι παράγωγο, κατασκευάζεται για να υπηρετήσει τις υπάρχουσες κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές ανάγκες. Δεν θα μπορούσε να διαφοροποιηθεί από αυτές. 
Το ζήτημα είναι βαθειά ηθικό και αφορά στην στρεβλή έννοια της πρωτοκαθεδρίας του ανθρώπου απέναντι στη φύση και στα υπόλοιπα πλάσματα του πλανήτη. Δυστυχώς, η επιστήμη, η φιλοσοφία, η θρησκεία και η τέχνη καλλιεργούν ασταμάτητα την ίδια ιδέα της υπεροχής. 
Ωστόσο, σε αυτή την πρωτοκαθεδρία, στην ιδέα του εκλεκτού, του περιούσιου, κρύβεται ο σπόρος της δικαιωματικής καταδυνάστευσης της φύσης, των άλλων πλασμάτων, των άλλων ανθρώπων, των διαφορετικών, των μειοψηφιών, των άγνωστων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι «άλλοι» προσδιορίζονται μόνο ως ωφέλιμοι ή επιβλαβείς. Τα μαρτύρια, τα όνειρα και οι ζωές τους μένουν αθέατα, χωρίς φωνή, εκτός αν κάποια μονάδα ανάμεσά τους –με την οποία μπορεί να ταυτιστεί πάλι ο εκλεκτός- κερδίσει πρόσκαιρα το φως του προβολέα. Διαφορετικά, παραμένουν άλαλα (εξ ου και ο τίτλος της ποιητικής μου συλλογής) ή τη φωνή τους τη σκεπάζει γρήγορα η λήθη. Σε κάθε περίπτωση, ο φακός της εστίασης μένει πάντα στον εκλεκτό. 

4. Πείτε μας λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο.
Λογοτεχνικά, είναι μια απόπειρα αφήγησης μέσα από ένα άλλο, μη συνήθη, φακό ή βαθμό εστίασης. Όπως λέει και το προοίμιο, είναι μια ιστορία «χωρίς μεγάλους έρωτες, εξωτικές περιπέτειες, επικές μάχες, βασιλιάδες και βασιλοπούλες, ίντριγκες, μεγάλα διακυβεύματα και λαμπρά έπαθλα, μάγους, θεούς και μυθικά υπέροχα πλάσματα, μελαγχολικούς και επαναστατημένους νέους, εγκλήματα, τραγωδίες και μυστήρια, μεγάλους σοφούς, σατανικούς υπερ-κακούς και λυρικούς ποιητές, κατακτήσεις, αυτοκτονίες, αίμα, φρίκη, σεξ και ολοκαυτώματα ή ήρωες που ζητούν απαντήσεις σε θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα». 
Η κυρίως αφήγηση κινείται στην Ελλάδα της τελευταίας πεντηκονταετίας, παρακολουθώντας την πορεία δύο νέων παιδιών προς την ενηλικίωση. Συνολικά, όμως, το βιβλίο εστιάζει σε γεγονότα μιας περιόδου διακοσίων και πλέον χρόνων, από τα τέλη του 1700 μέχρι το 2012. 

5. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το εξώφυλλο σε ένα βιβλίο;
Αν ως εξώφυλλο εννοούμε κάποια εικαστική απεικόνιση, δεν ξέρω αν είναι πραγματικά απαραίτητη. Εξάλλου, μεγάλωσα με τα παλιά, μονόχρωμα, μερικές φορές δερματόδετα, χωρίς απεικονίσεις, εξώφυλλα. Εκείνη την περίοδο, πέρα από τα λίγα λόγια στο οπισθόφυλλο ή στην εισαγωγή, βασικό κριτήριο για την επιλογή του βιβλίου ήταν ο λόγος του βιβλιοπώλη της γειτονιάς. Εκείνου του πολυδιαβασμένου βιβλιοπώλη που αγαπούσε με πάθος το βιβλίο, που σε γνώριζε από παιδί και μπορούσες να μιλήσεις με τις ώρες μαζί του για τις νέες εκδόσεις και τους αγαπημένους σας τίτλους. 
Επειδή όμως στο μυθιστόρημα έχει πλέον κυριαρχήσει το εικαστικό, τρόπον τινά, εξώφυλλο, το πιο σημαντικό για μένα είναι η ατμόσφαιρα που το εξώφυλλο αυτό δημιουργεί για το βιβλίο. Δεν πρέπει να διαψεύδει ή να παραπλανά ως προς τη συνολική αισθητική του βιβλίου. Το φαγιούμ που κοσμεί την «Υπεργραφία», παραδείγματος χάριν, νομίζω πως αποδίδει εξαιρετικά την ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος.

6. Θα θέλατε κάποιο από τα βιβλία σας να γινόταν κινηματογραφική ταινία και αν ναι ποιο θα ήταν αυτό;
Πιστεύω πως κάθε συγγραφέας θα το απολάμβανε. Είναι μαγευτικό να βλέπεις τον κόσμο του βιβλίου να παίρνει σάρκα και οστά κι ακόμα πιο εκπληκτικό να τον παρακολουθείς υπό το βλέμμα κάποιου άλλου, με άλλες επιλογές φωτισμού, χρωμάτων, ρυθμού, μελωδίας και εστίασης. 
Πιστεύω πως ευκολότερα θα γινόταν ταινία το «Ο Θεός με θυμόν», κυρίως λόγω του μεγέθους του. Είναι πιο ευσύνοπτο. 
Η «Υπεργραφία», συγκριτικά, έχει πολύ μεγαλύτερο πλήθος τοπίων και τόπων και πραγματοποιεί μεγάλα –μερικές φορές τεράστια- άλματα στον χρόνο. Θα μπορούσε ίσως να γίνει μία μίνι τηλεοπτική σειρά. Πιστεύω ότι θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον. 

7. Τι σημαίνει λογοτεχνική επιτυχία για εσάς;
Οι πωλήσεις είναι αναμφίβολα δείκτης επιτυχίας. Όχι τόσο υπό την έννοια του κέρδους, όσο επειδή, μέσω των πωλήσεων, το βιβλίο πραγματώνει την αποστολή του: Διαβάζεται. 
Από εκεί και πέρα, σημασία έχει αν το κείμενο συνάντησε πραγματικά κάπου τον αναγνώστη, αν ο αναγνώστης βρήκε μέσα σε αυτό κάτι από τον εαυτό του, από τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τις αγωνίες, τους προβληματισμούς και την αισθαντικότητά του.  Αν του θύμισε κάτι. Αν τον συγκίνησε. Αν κάτι από τον έξω κόσμο του θυμίσει κάποια στιγμή το βιβλίο. Αν νοστάλγησε κάτι. Αν βυθίστηκε και ξεχάστηκε μέσα του. Αν θελήσει να μιλήσει γι’ αυτό σ’ έναν φίλο. Κι ακόμα, αν θα είχε κάτι να του πει τη δεύτερη φορά που θα το διαβάσει. 

8. Ποια είναι η πηγή έμπνευσή σας και ποιο είναι το αγαπημένο σας μέρος για να συγγράψετε ένα βιβλίο σας;
Πηγή έμπνευσης είναι η κοινωνική-ιστορική πραγματικότητα. Αυτή είναι στην ουσία και ο πρωταγωνιστής κάθε βιβλίου μου, καθώς διαμορφώνει κατά τρόπο καθοριστικό τις ζωές των ηρώων. 
Ο χώρος που γράφω είναι το γραφείο μου στο σπίτι. Αμφιβάλλω αν ένα εξοχικό καταφύγιο ή ένα εξωτικό μέρος ή οι εξωτερικές συνθήκες, γενικότερα, θα μπορούσαν να προσφέρουν κάτι στη συγγραφή. Η συγγραφή είναι κυρίως εσωτερική διαδικασία, μια διαδρομή σε αχαρτογράφητες περιοχές και ίσως εξυπηρετείται καλύτερα με θέα έναν τοίχο, παρά από ένα παράθυρο. Εξάλλου, το ζητούμενο δεν είναι ο χώρος. Είναι ο χρόνος.

9. Ποια είναι η σχέση σας με την Πάργα και την Κέρκυρα;
Μέχρι σήμερα, και τα δύο βιβλία μου έχουν αναφορές στα τοπία της Ηπείρου. Είναι τοπία άγρια, μαγικά, με θηριώδη βλάστηση, τα οποία είχα την τύχη να γνωρίσω από παιδί, λόγω καταγωγής. Για πολλούς, είναι ακόμη άγνωστα. Πέρα όμως από αυτό, αισθάνομαι την ανάγκη να μιλήσω για την περιοχή της Ηπείρου, την περιοχή της μεγάλης φτώχειας και των μεγάλων ευεργετών, τη χτυπημένη από τους πολέμους, τον εμφύλιο και την μετανάστευση, και, αν είναι δυνατόν, να συγκρατήσω και να μεταδώσω κάτι από την ομορφιά και την παράδοση που χάνεται. Η Πάργα ήταν ένα ιδανικό τοπίο για τον σκοπό αυτό. 
Η Κέρκυρα, παρότι είναι επίσης κομμάτι της δυτικής Ελλάδας, στάθηκε από απόψεως κατακτητών πιο τυχερή και διαμόρφωσε μια ιδιοκουλτούρα μαγευτική σε όλους τους τομείς: Στη γλώσσα, στο τραγούδι, στο θέατρο, στην εικονοποιία, στη λαϊκή κουλτούρα, στο φαγητό, στην κοινωνική και πολιτική της ιστορία. Λειτουργεί σαν αντίποδας της Ηπείρου κι ωστόσο -και οι δυο- λειτουργούν ταυτόχρονα σαν αντίποδας στην υπόλοιπη Ελλάδα.

10. Ποιο θα είναι το επόμενό σας συγγραφικό βήμα;
Ιδέες επωάζονται, αλλά είναι ακόμη νωρίς να σκεφτώ το επόμενο μυθιστόρημα, καθώς ακόμη δεν έχει καταλαγιάσει μέσα μου η Υπεργραφία. Πιθανώς να κινηθώ στη σφαίρα του φανταστικού. 

+1. Μια συμβουλή/ευχή για τους αναγνώστες μας.
Εύχομαι όλοι να έχουν την πολυτέλεια του χρόνου και της ψυχικής ηρεμίας για ανάγνωση

1 σχόλιο:

  1. Καλοτάξιδο να είναι αγαπημενη μου φίλη. Ειμαι σίγουρη πως θα μάθω πάλι πολλά από την ανάγνωση του, όπως έγινε και με το πρώτο σου πόνημα. Φιλια και ομορφες δημιουργιες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή